Anasayfa • Halo Etkisi Nedir?

Halo Etkisi Nedir?

Birinci Dünya Savaşı sırasında, Amerikalı psikolog Edward Thorndike bir araştırma yaptı. Her komutana askerlerinin fiziksel yetenekleri, zekaları, emirleri uygulama becerileri hakkında sorular sordu. Şaşırtıcı olan, komutanların “üstün asker” olarak nitelendirdikleri bütün askerler, sağlam yapılı ve yakışıklıydılar. Komutanlara göre bu askerlerin hepsi aynı zamanda, iyi nişancı, disiplinli, kararlı, zeki, fedakar, liderlik yetkinlikleri olan askerlerdi.

Komutanların askerlerin dış görünüşlerinden etkilenip, onlara –gerçekte var olmayan- pek çok olumlu özellikler atfetmesine Thorndike, “Halo Etkisi” adını verdi.

Halo etkisi, hayatımızın her alanında hepimizin içine düştüğü bir yanılsamadır. Hepimizde yakışıklı veya güzel insanların daha zeki, daha akıllı olduklarına inanma eğilimi vardır.

Bir insanın başarısını açıklarken, aslında gerçekten var olmayan birçok özelliği o insana atfetmenin nedeni, insan zihninin çelişkileri sevmemesidir. Birbiriyle çelişen fikirleri aynı anda barındırmayı sevmediği için insan zihni, kendi içinde bir tutarlılığı olan nedensellikler üretir. Başarılı bir insana, bütün olumlu özellikleri atfetmesi ve olumsuz olan özellikleri görmemesi bundandır.

Halo etkisi, insanın marka tercihlerini de etkiler. Çoğunluk bir markanın sadece bir özelliğini beğendiği zaman o markanın diğer bütün özelliklerinin de olumlu olduğu genellemesini yapar. Bu nedenle başarılı markalar reklamlarında tek bir özellik anlatırlar çünkü tek bir nedeni aklında tutarak markayı satın alan insanlar diğer bütün olumlu özellikleri zaten kendiliklerinden o markaya atfederler.

Olumlu bir algı yaratmış bir markanın yaşattığı kötü bir deneyimi tüketiciler, markanın kontrolü dışındaki etmenlere bağlarlar. Ama olumsuz bir algıya sahip başka bir şirketin her hatası, şirketin kötü yönetimine bağlanır. Marka ne kadar iyi bir algıya sahipse insanlar –gerçek olsun veya olmasın- markaya o derece olumlu özellikler atfederler.

Halo etkisi hayatımızın her alanında kendini gösterir. İnsanlar, tek bir davranışımızdan bizim hakkımızda genellemeler yaparlar. Biz de başkalarını bu şekilde yargılarız. Her gün karşılaştığımız insanları, olayları çoğunlukla Halo Etkisi altında değerlendiririz.

İnsan zihni, grilikleri sevmez; siyah-beyaz düşünmek daha kolayına gelir. İnsan birisi hakkında olumlu bir izlenime sahipse, onun hatalarını görmez.

İnsan, evrimsel olarak, karmaşık ve belirsizliklerle dolu dünyada hızlı karar vermek için böyle bir kısayol geliştirmiştir.

Ama bu kısayol, insana çoğu kez doğru karar verdirse de, bazı durumlarda onu yanıltır. İnsanın geliştirdiği bu pratik ve kullanışlı kısayol, hem çok yararlı hem de çok tehlikelidir. Yararlıdır çünkü hiç vakit kaybetmeden, çok kısa bir zamanda insana doğru karar aldırır. Ama aynı zamanda çok tehlikelidir çünkü Halo etkisiyle insanın yanlış karar alıp hata yapması çok mümkündür.

Not: Temmuz 2016 tarihinde yazdığım bu yazıyı, düzenleyerek yeniden yayımladım